વટ સાવિત્રી વ્રત માહાત્મ્ય

રાજા અશ્વપતિએ પત્ની સાથે સાવિત્રી દેવીની આરાધના કરીને સર્વગુણ સંપન્નવાળી પુત્રીનું મેળવવાનું વરદાન પ્રાપ્ત કર્યું. પછી સર્વગુણ સંપન્ન દેવી સાવિત્રીએ જ અશ્વપતિના ઘરે કન્યાના રૂપમાં જન્મ લીધો.
સાવિત્રીએ જ્યારે યૌવનના ઉંબરે પગ મૂક્યો, ત્યારે તેના માટે યોગ્ય વરની શોધવો ધણો મુશ્કેલ હતો આથી સાવિત્રીને યોગ્ય વરની શોધ કરવા માટે દેશ ભ્રમણ માટે મોકલી દેવામાં આવી, જેથી કરીને સુયોગ્ય વરની પસંદગી કરી શકે. સાવિત્રીએ પોતાની માટે સત્યવાનને પસંદ કરી લીધો, નારદજીએ કહ્યું કે સત્યવાનનું આયુષ્ય ખૂબ નાનું છે. આ સાંભળી રાજા અશ્વપતિને ખૂબ દુ:ખ થયું તેમણે સાવિત્રીને બીજો યોગ્ય વર શોધવાનું કહ્યું. પણ સાવિત્રી તેના નિર્ણય પર અટલ હતી. તેણે કહ્યં “પિતાજી, હું સત્યવાનને મનોમન વરી ચૂકી છું. હવે તે અલ્પાયુ હોય કે દીર્ધાયુ, એ મારા નસીબની વાત છે.” સાવિત્રી અને સત્યવાનનાં લગ્ન થઈ ગયાં. સાવિત્રી પોતાના સાસુ-સસરા સાથે જંગલમાં રહેવા લાગી. તે સાસુ સસરાની સેવા કરતી આમ, સમય વીતતો ગયો. સત્યવાનનું આયુષ્ય પૂરું થઈ ગયું. એક દિવસ જ્યારે સત્યવાન લાકડાંઓ કાપવા માટે જવા લાગ્યો ત્યારે સાવિત્રી પણ સાસુ-સસરાની આજ્ઞા લઈને તેમની સાથે ચાલવા માંડી. સત્યવાને મીઠાં મીઠાં ફળ લાવીને સાવિત્રીને આપ્યાં અને પોતે લાકડાં કાપવા ઝાડ પર ચઢી ગયો. થોડી જ વારમાં તેનુ માથું સખત દુ:ખવા માંડ્યું, અને તે નીચે ઊતરી ગયો.
સાવિત્રીએ પાસે આવેલા એક વડના વૃક્ષ નીચે તેને સુવાડી દીધો અને તેનું માથું પોતાના ખોળામાં મૂકી દીધું. સાવિત્રી બધું જાણતી હતી કે શું થવાનું છે.? એટલા માટે તેનું હૃદય કાંપી રહ્યું હતું. પણ મનમાં તેણે કશું વિચારી લીધું હતું બ્રહ્માના વિધાન મુજબ યમરાજ સત્યવાનના પ્રાણ લઈને જવા માંડ્યાં. સાવિત્રી પણ તેમની પાછળ જવા માંડી. યમરાજે સાવિત્રીને પરત ફરવા કહ્યું. જવાબમાં તે બોલી “ મહારાજ, પત્નીનું પત્નીત્વ ત્યારે જ સાર્થક કહેવાય જ્યારે તે પતિનું પડછાયાની જેમ અનુસરણ કરે. અને હું પણ એ જ કરી રહી છું. આ મારી મર્યાદા છે. તમે આના વિરુદ્ધ કશું પણ બોલો એ તમને શોભા નથી આપતું.” યમરાજને લાગ્યું કે સાવિત્રીને કોઈ વરદાન આપી દઈશ તો તે મારો પીછો નહીં કરે. તેમણે સાવિત્રીને પતિના પ્રાણ સિવાય કશું પણ માગવાનું કહ્યું. સાવિત્રીએ યમરાજ પાસેથી સાસુ સસરાના આંખનું તેજ તથા દીર્ધાયુ માગી લીધું. યમરાજ તથાસ્તુ કહીને આગળ વધી ગયા. સાવિત્રીએ ફરી યમરાજની પાછળ ચાલવા માંડી. યમરાજે જોયું તો સાવિત્રી પાછળ આવતી હતી.
તેમણે સાવિત્રીને આગળ આવતા રોકીને વિપરીત દિશામાં જવાનું કહ્યું. ત્યારે સાવિત્રી એ કહ્યું “ધર્મરાજ, પતિ વગર નારીનું જીવન અધૂરું છે. મારા પતિ જે રસ્તે જશે તે જ રસ્તે હું પણ જઈશ.” સાવિત્રીની ધર્મનિષ્ઠા જોઈને તેમણે ફરી વરદાન માગવાનું કહ્યું. આ વખતે સાવિત્રીએ સો ભાઈઓની બહેન બનવાનું વરદાન માગી લીધુ. યમરાજ ફરી ‘તથાસ્તુ’ કહીને ચાલવા માંડ્યાં. સાવિત્રી ફરી તેમના પાછળ ચાલવા માંડી. યમરાજે ફરી સાવિત્રીને કહ્યું “ ભદ્રે ! હજુ પણ તારા મનમાં કોઈ ઈચ્છા બાકી હોય તો બતાવ, તું જે માગીશ તે મળશે.” સાવિત્રી બોલી, “જીવનદાતા ! તમે જો મારા પર સાચે જ પ્રસન્ન હોવ, અને મને તમારાં દિલથી કાંઈ આપવા માગતા હોય તો મને સો પુત્રોની મા બનવાનું વરદાન આપો.” યમરાજે ‘તથાસ્તુ’ કહીને આગળ વધ્યા.
સાવિત્રીએ ફરી તેમનો પીછો કર્યો. યમરાજે કહ્યું કે” હવે આગળ ન વધીશ, હું તને જોઈતું વરદાન આપી ચૂક્યો છું, હવે કેમ પીછો કરે છે. ?” સાવિત્રીએ કહ્યું “ તમે મને સો પુત્રોની મા બનવાનું વરદાન તો આપ્યું, પણ શું પતિ વગર હું સંતાનને જન્મ આપી શકું છું? મને મારા પતિ મળશે ત્યારે તો હું તમારું વરદાન પૂરું કરી શકીશ”. સાવિત્રીની ધર્મનિષ્ઠા, જ્ઞાન, વિવેક તથા પતિ વ્રતની વાત જાણી યમરાજે સત્યવાનને પોતાના પાસેથી મુક્ત કરી દીધો. આવી રીતે પતિના પ્રાણ પરત મેળવીને તથા યમરાજનું અભિવાદન કરી બંને જણાં ખુશ થતાં થતાં પોતાના ઘેર આવ્યા.
• શાસ્ત્રી હિમાંશુ વ્યાસ
http://sambhaavnews.com/

You might also like