સોમનાથ મંદિર પ્રતિષ્ઠા દિન

સૌરાષ્ટ્રે સોમનાથ મહાદેવ… “સાક્ષાત શિવ સ્વરૂપ ભગવાન સોમેશ્વરનું ભવ્યાતિભવ્ય મંદિર ગુજરાતમાં જૂનાગઢના દરિયા કિનારે આવેલું છે. પુરાણ કથા અનુસાર સોમ ચંદ્રદેવે આ મંદિરને સોનાનું, રાવણે ચાંદીનું, કૃષ્‍ણ ભગવાને લાકડાનું અને રાજા ભીમદેવે પથ્થરનું બંધાવ્યું હતું. વર્તમાન સમયનું જે મંદિર છે, તેનું બાંધકામ વર્ષ ૧૯૫૦માં શરૂ થયું હતું.
સોમનાથ મહાદેવનું મંદિર ભારતનાં મંદિરોમાં મોખરાનું સ્થાન ધરાવે છે. ભગવાન સોમનાથ જે સત્યયુગમાં ભૈરવેશ્વર તરીકે, ત્રેતાયુગમાં શ્રાવણીકેશ્વર તરીકે અને દ્વાપરયુગમાં શ્રીગલેશ્વર તરીકે ઓળખાયા હતા. તેમના મહિમાનું સ્મારક તરીકે બાંધવામાં આવેલું આ સોમનાથ સાતમું મંદિર છે.
સોમનાથ ભારત વર્ષનું પ્રમુખ યાત્રાધામ હતું. સોમનાથના પ્રાચીન શિવ મંદિરનાં દર્શને રોજ હજારો યાત્રાળુઓ આવતા.મંદિરની આવક લાખોમાં ગણાતી. કહે છે કે મંદિરમાં ૨૦૦ મણની સોનાની સાંકળ હતી.તેને બાંધેલા સોનાના ઘંટોથી પ્રચંડ ઘંટારવ થતો. મંદિરનું હીરા-માણેક-રત્નજડિત ગર્ભગૃહ ઝળાંહળાં રહેતું. ભગવાન શિવની મૂર્તિ રત્નોના પ્રકાશથી રાત્રીના અંધકારમાં ઝગમગી ઊઠતી.
ઈ.સ. ઓક્ટોબર, ૧૦૨૫નો ઓક્ટોબરમાં મહમૂદ ગઝની ગુર્જર દેશ પર આક્રમણ કરવા જંગી લશ્કરી તાકાત સાથે નીકળ્યો. તેનાં લશ્કરમાં ૪૦,૦૦૦ જેટલા ઘોડેસ્વારો હતા.રણની મુસાફરી હોવાથી પાણીનું વહન કરતાં ૨૫,૦૦૦થી વધારે ઊંટ સાથે હતાં. મહમૂદ મૂલતાન થઈ આબુ-પાલનપુરના રસ્તે અણહિલપુર પાટણ પહોંચ્યો. પાટણ નરેશ ભીમદેવ પહેલો તેનો સામનો કરી શકે તેમ ન હતો. તે ભાગી છુટ્યો. પાટણના સૈન્યને હરાવી મહમૂદ પ્રભાસપાટણ સોમનાથ તરફ વળ્યો.
મહમૂદ ગઝની ઈ.સ. ૧૦૨૬ના જાન્યુઆરીના પ્રથમ સપ્તાહમાં પ્રભાસપાટણ સોમનાથ પહોંચ્યો. શહેરને ફરતો કિલ્લો હતો. ગઝનીના લશ્કરે તેના પર હુમલો કર્યો. બહાદુર યોદ્ધાઓએ શહેરની રક્ષા કરવા મરણિયા પ્રયત્નો કર્યા. ત્રણ દિવસમાં પચાસ હજાર વીર લડવૈયાઓએ ભગવાન સોમનાથની રક્ષા કરતાં પ્રાણ પાથર્યા.
પ્રભાસનું પતન થયું. મહમૂદ ગઝનીના લશ્કરે શહેર લુંટ્યું. તેણે સોમનાથ મંદિરને તોડી તેનો નાશ કર્યો; તેની અમૂલ્ય સંપત્તિ લૂંટી લીધી. વીસ લાખ દિનાર જેટલી જંગી લૂંટ સાથે મહમૂદ રણના રસ્તે નાઠો. કેટલાક ભારતીય રાજાઓએ તેનો પીછો કરી તેના માટે ભારે મુશ્કેલીઓ ઊભી કરી, પરંતુ તે ગઝની પહોંચી ગયો. તે પછી તેણે ક્યારેય ભારત વર્ષ પર આક્રમણ ન કર્યું. ઈ.સ. ૧૦૩૦માં મહમૂદ ગઝનીનું મૃત્યુ થયું.
ભીમદેવ પહેલાએ થોડો વખત રાજ્ય બહાર રહી, ફરી પાટણને સંભાળ્યું. કહે છે કે ભીમદેવ તથા માલવ નરેશ ભોજ સાથે મળીને સોમનાથના મંદિરનો જીર્ણોદ્ધાર કરાવ્યો. સોમનાથના ભવ્ય પાષાણ મંદિરનું પુન:નિર્માણ થયું. તેના સમયમાં મોઢેરામાં સૂર્ય મંદિર બંધાયું. આબુના દંડનાયક વિમલ મંત્રીએ આબુ પર ભગવાન આદિનાથનું આરસનું દેરાસર બંધાવ્યું.
ભીમદેવ પહેલાએ આશરે ૪૨ વર્ષ રાજ્ય કર્યું. (ઈ.સ. ૧૦૨૨ – ૧૦૬૪). ભીમદેવના સ્વર્ગવાસ પછી તેનો પુત્ર કર્ણદેવ ગાદી પર આવ્યો. (ઈ.સ. ૧૦૬૪ – ઈ.સ. ૧૦૭૪). કર્ણદેવે દક્ષિણમાં લાટપ્રદેશ પર વિજય મેળવી પાટણની સત્તાને કોંકણના સીમાડા સુધી પહોંચાડી.
કર્ણદેવે ગોવા પ્રદેશની કદંબ કન્યા મીનળદેવી સાથે લગ્ન કર્યાં. તે સમયમાં ઉત્તરે સારસ્વત મંડલ તથા દક્ષિણે ખેટક મંડલની વચ્ચે એટલે હાલના અમદાવાદની આસપાસના પ્રદેશમાં – ગાઢાં જંગલો હતાં. જ્યાં ભીલ સમુદાયો વસતા. આશાપલ્લી (હાલ અસલાલી) નામે ઓળખાતા આ દુર્ગમ પ્રદેશમાં ભીલ રાજા આશા ભીલનું રાજ્ય હતું. કર્ણદેવે તેને હરાવી આશાપલ્લીની પાસે કર્ણાવતી શહેર વસાવ્યું. (ચાર પાંચ સદી પછી અહીં અહમદશાહ બાદશાહે અમદાવાદ શહેર વસાવ્યું).
આ ઉપરાંત કર્ણદેવે અન્ય નગર, તળાવ અને મંદિરો પણ બંધાવ્યાં. કર્ણદેવ સાહિત્ય પ્રેમી રાજા હતો. કર્ણદેવના જીવનના ઉત્તરાર્ધમાં જ્યારે રાજ્ય પર તેની સત્તા ઢીલી પડતી ગઈ, ત્યારે તેની રાણી મીનળદેવીએ પાટણને સંભાળવાની જવાબદારી ઉપાડી હતી. કર્ણદેવ અને મીનળદેવીનો પુત્ર અને પાટણનો યુવરાજ જયસિંહ ત્યારે હજુ કિશોર અવસ્થામાં હતો. બાદમાં તેણે બધી જવાબદારી સંભાળી હતી.
શ્રી સોમનાથ મંદિરનું વર્ણન –
શિખરના ભાગના બાંધકામના પહેલા તબક્કામાં મંદિરનું ગર્ભગૃહ અને સભામંડપ બાંધવામાં આવ્યાં હતાં. નૃત્ય મંડપ પાછળથી બાંધવામાં આવ્યો હતો. મંદિરનું બાંધકામ સોલંકી શૈલીથી કરવામાં આવ્યું હતું. જેમાં કળશ ૧૫૫ ફૂટની ઊંચાઇએ મૂકવામાં આવ્યો છે. શિખર પરના કળશનું વજન ૧૦ ટન છે. ધ્વજ-સ્તમ્ભ ૩૭ ફુટ લાંબો છે. આ વિગતો મંદિરના કદનો ખ્યાલ આપે છે. ઐતિહાસિક સમયમાં, ચોક્કસ રીતે કહીએ તો ત્રીજી વાર બાંધવામાં આવેલા મંદિરને ગઝનીના સુલતાન મહંમદ ગઝનીએ ક્રોધાવેશમાં આવીને મંદિરને ધરાશાયી કરી નાખ્યું હતું. પછીથી સુલતાન અલ્લાઉદીન અને મહંમદ બેગડાએ પણ તેને અપવિત્ર કરી નાખ્યું હતું.
ગુજરાત મરાઠાના તાબામાં આવ્યા બાદ ઇન્દોરની રાણી અહલ્યાબાઇએ જૂના મંદિરની પાસે નવું નૂતન મંદિર ૧૯૫૦માં બાંધ્યું હતું. અને ત્યારથી ભગવાન મહાદેવની પૂજા ત્યાં થાય છે. નિયમિત વેદોક્ત રુદ્રાભિષેક અને વિવિધ પૂજન અર્ચન કરીને પૂજારીગણ ભગવાન સદાશિવની આરાધના કરે છે.
મંદિર એવી રીતે બાંધવામાં આવ્યું છે કે, અહીંથી દક્ષિણ ધ્રુવ સુધી કયાંય જમીન આવતી નથી. એક તીર આ દિશાને નિર્દેશ કરે છે. દેહોત્સર્ગ કે જેને ભાલકા તીર્થ પણ કહેવામાં આવે છે, કે જ્યાં ભગવાન કૃષ્ણએ પોતાનો નશ્વર દેહનો ત્યાગ કર્યો હતો, તે સાવ સોમનાથની નજીકમાં છે. આ ઉપરાંત બાણગંગા શિવલિંગ તીર્થ સ્થળ કે જે ત્રણ નદીઓ જેવી કે, હિરણ્ય, સરસ્વતી અને કપિલા નદીઓના સંગમ સ્થળની બરોબર વચ્ચે આવેલું છે. દૂરથી આપણે જોઇએ તો એવું લાગે છે કે, આ અદ્દભુત શિવલિંગ દરિયાની વચ્ચે આવેલું છે. દરિયામાં ભરતી અને ઓટ આવતી રહેતી હોવાથી ભાગ્યે જ આ શિવલિંગનાં દર્શન થાય છે અને જો આ શિવલિંગનાં દર્શન થાય તો જીવનમાં આપણી બધી પ્રાર્થના સાકાર થાય છે. આ ઉપરાંત શ્રી વલ્લભાચાર્યની બેઠક પણ પ્રભાસ પાટણમાં આવેલી છે. યાત્રિકોએ આ તમામ સ્થળોની મુલાકાત લેવી જોઇએ.
કેવી રીતે જશો ?
હવાઇ માર્ગ – સૌથી નજીકનું હવાઇ મથક કેશોદમાં છે (૪૭ કિ.મી) અને જે મુંબઇ સાથે જોડાયેલું છે. તેમજ રાજકોટ અને ભાવનગર હવાઇ અડ્ડો પણ નજીકમાં છે.
રેલવે માર્ગ – સોમનાથ સૌથી બ્રોડગેજ હોવાથી મોટા ભાગની ટ્રેન મંદિર સુધી જાય છે. તેમજ સૌથી નજીકનું રેલવે સ્ટેશન વેરાવળ
૫ કિ.મી. દૂર છે.
બસ માર્ગ – સોમનાથ મંદિર પહોંચવા માટે રાજ્ચ પરિવહન નિગમની બસ તથા ખાનગી બસ ઉપલબ્ધ છે.•
http://sambhaavnews.com/

You might also like