મહાશિવરાત્રિઃ મહાદેવને ભજવાનો અને મોક્ષ પામવાનો પવિત્ર દિવસ

મહા વદ તેરશ તા.૧૩.૦૨.૨૦૧૮, મંગળવાર
દર મહિનાની વદ ચૌદશ (અમાસ પહેલાનો દિવસ) શિવરાત્રિ કહેવાય છે, જ્યારે લોકો જેને સામાન્ય રીતે શિવરાત્રિ તરીકે ઊજવે છે તે દિવસ મહા વદ ચૌદશ ખરેખર મહાશિવરાત્રિનું પર્વ છે. શિવરાત્રિને દિવસે દ્વાપર યુગનો પ્રારંભ થયો હતો તેમ માનવામાં આવે છે અને વળી પ્રથમ જ્યોતિર્લિંગ પણ શિવરાત્રિને દિવસે જ પ્રગટ થયું હતું.

મહાશિવરાત્રિ વ્રત મહા માસની વદ પક્ષની ચૌદશના દિવસે કરવામાં આવે છે. આ વ્રતને અર્ધરાત્રિ વ્યાપિની ચૌદશની તિથિએ કરવું જોઈએ પછી ભલેને આ તિથિ પૂર્વા (તેરશ યુક્ત) હોય કે પરા તિથિ હોય.

નારદ સંહિતા અનુસાર જે દિવસ મહા ચૌદશની તિથિ અડધી રાતના યોગવાળી હોય તે દિવસે જે શિવરાત્રિ વ્રત કરે છે તે અનંત ફળને પ્રાપ્ત કરે છે. આ સંબંધમાં ત્રણ પક્ષ છે – (૧) ચૌદશની પ્રદોષ વ્યાપિની. (ર) નિશિથ (અર્ધરાત્રિ) – વ્યાપિની અને (૩) ઉભય વ્યાપિની વ્રતરાજ, નિર્ણયસિંધુ તથા ધર્મસિંધુ વગેરે ગ્રંથો અનુસાર નિશિથ વ્યાપિની ચૌદશ તિથિનો જ સ્વીકાર કરવામાં આવ્યો છે તેથી ચૌદશની તિથિ નિશિથ વ્યાપિની હોય તે મુખ્ય છે, અગત્યની છે, પરંતુ તેના અભાવમાં પ્રદોષ વ્યાપિની સ્વીકૃત હોઈ તે પક્ષ ગૌણ છે. આ કારણે પૂર્વા યા પરા એ બંનેમાં જે પણ નિશિથ વ્યાપિની ચૌદશની તિથિ હોય તેમાં જ વ્રત કરવું જોઈએ.

એક કથા અનુસાર સમુદ્ર મંથન સમયે સૌ પ્રથમ જ્યારે હળાહળ ઉત્પન્ન થયું ત્યારે દેવો કે દાનવો કોઈ તેનો સ્વીકાર કરવા માટે તૈયાર ના થયા, કેમકે હળાહળ (અતિ ભયાનક વિષ) એટલું ખતરનાક હતું કે જો તે પૃથ્વી પર પડે તો સમગ્ર પૃથ્વીનો નાશ કરી દે. જ્યારે તે હળાહળનું શું કરવું તેવો પ્રશ્ન દેવોએ વિષ્ણુને પુછયો ત્યારે વિષ્ણુએ કહ્યું કે તેઓ શિવજીનો સંપર્ક કરે અને શિવજીનો સંપર્ક કરતાં તેમણે જીવમાત્ર તરફની અનુકંપાને કારણે તે હળાહળ પી લીધું. આ ઘટના સાથે શિવરાત્રિને જોડવામાં આવે છે.

જે સમયે બ્રહ્મદેવે સૃષ્ટિની નિર્મિતિ કરી, તે સમયે ચિત્ર સાકાર કરતી વેળાએ અનિષ્ટ શક્તિઓ નિર્મિત થઈ. એકાદ સારી બાબતના નિર્મિત સમયે, અનિષ્ટ શક્તિઓની નિર્મિતિ પણ આપમેળે જ થતી હોય છે. આ સૃષ્ટિનો એક નિયમ જ છે.

હળાહળ એટલે સૃષ્ટિના નિર્મિત થતી વેળાએ નિર્માણ થયેલી અનાવશ્યક અને સમય જતાં સૃષ્ટિના નિયમોને હાનિકારક પુરવાર થનારી બાબતો. આ બાબતોને જ આપણે અનિષ્ટ શક્તિ એમ સંબોધીએ છીએ. જ્યારે સમુદ્રમંથન થયું, તે સમયે હળાહળ બહાર આવ્યું અને એક જ સમયે તે ભગવાન શંકરને પ્રાશન કરવું પડ્યું. બ્રહ્માંડનું અસ્ત્વિ ટકાવી રાખવા માટે વ્યષ્ટિનો વિચાર ત્યજી દઈને સમષ્ટિ માટે હલાહલ પ્રાશન કરનારા મહાદેવ ભગવાન શંકર બ્રહ્માંડમાંનુ હલાહલ નિત્ય પોતાનામાં સમાવી લેતાં હોવાથી યુગો સુધી બ્રહ્માંડમાંના શુદ્ધ અને અશુદ્ધનો સમતોલ જળવાઈ રહે છે.

એક કથા અનુસાર એક વખત સંસારના પ્રલયનો ભય તોળાઇ રહ્યો હતો, ત્યારે પાર્વતીએ તેના પતિ શિવની પૂજા કરી અને તેમને જીવમાત્ર પર કૃપા કરી તેમનું રક્ષણ કરવા પ્રાર્થના કરી. શિવજીએ પ્રસન્ન થઈને કહ્યું કે જે જીવ મહા મહિનાની વદ ચૌદશને દિવસે તેમનું પૂજન અને ધ્યાન કરશે તેમને તે પ્રલય સમયે ઉગારશે. આમ મહા શિવરાત્રિનું મહત્વ અનેરું છે.

સૃષ્ટિનું સર્જન કાર્ય પૂર્ણ થતાં એક વખત પાર્વતીએ શિવને પૂછયંુ કે તેમનો પ્રિય દિવસ કયો છે, ત્યારે શિવજીએ કહ્યું કે મહા વદ તેરશ અને શિવની આ પસંદની જાણ પાર્વતીએ તેમના સહચરો અને અન્ય દેવતાઓને કરી, અને કાળ ક્રમે મનુષ્યને પણ તેની જાણ થઇ. એક અન્ય કથા મુજબ, શિવરાત્રિ એ સમય છે જ્યારે ભગવાન શંકર આરામ કરે છે. શિવજી રાત્રિના એક પ્રહર (ત્રણ કલાકના ગાળા માટે આરામ કરે છે, આ એક પ્રહરને મૂળ શિવરાત્રિ ગણવામાં આવે છે. જ્યારે શિવ આરામ કરે છે ત્યારે શિવ તત્વ શાંત થઇ જાય છે, એટલે કે ભગવાન ધ્યાનાવસ્થામાં ગરકાવ થઇ જાય છે.

શિવનો આ ધ્યાનાવસ્થાનો સમય એવો સમય છે જ્યારે શિવ પોતાની આધ્યાત્મિક ક્રિયા કરે છે અને આ સમયગાળા દરમ્યાન શિવ તત્વ કોઇ તમોગુણનો સ્વીકાર કરતા નથી અને નથી તો વિશ્વમાંથી આવતું કોઇ હળાહળ (સમુદ્રમંથન દરમ્યાન નીકળતું વિષ) સ્વીકારતાં. પરિણામે આવી નકારાત્મક શક્તિઓનું પ્રમાણ તે સમયે વધી જાય છે અને તેના પ્રતિકાર માટે બીલીપત્ર, ધંતુરાનાં પુષ્પો, રુદ્રાક્ષ, વગેરે પદાર્થો શિવને અર્પણ કરાય છે. •

You might also like