માગશર માસનું માહાત્મ્ય

હિંદુ ધર્મ પ્રમાણે ૧૨ માસનું વર્ષ છે. અા બાર માસમાં સૌથી ઉત્તમ માસ માગશર છે. માગશર માસને જ મહર્ષિ વાલ્મીકિઅે વાલ્મીકિ રામાયણમાં સંવત્સરભૂષણ એટલે વર્ષનું ઘરેલું કહ્યો છે. અાપણાં હિંદુ ધર્મશાસ્ત્રો કહે છે કે માગશર માસમાં કરેલાં જપ, તપ, દાન, વ્રત, ઉપવાસનું બહુ ઉત્તમ ફળ મળે છે. માગશર માસમાં જ વૃશ્ચિક અને ધન રાશિની સંક્રાંતિમાં હેમંત ઋતુની શરૂઅાત થાય છે.

શ્રીમદ્ ભગવદગીતામાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણઅે મહાબાહૌ અર્જુનને કહ્યું છે કે, ‘હે ગુડાકેશ, ઋતુઅોમાં હું વસંત છું. વૃક્ષોમાં હું અશ્વત્થ (પીપળો) છું. મહિનાઅોમાં ઉત્તમ એવો હું માગશર છું.’ મહાભારતના કામમાં મહિનાઅોની ગણતરીની શરૂઅાત ચૈત્રથી નહીં માગશરથી થતી હતી એટલે કે માગશર માસ બીજો નહીં પણ પહેલો ગણાતો હતો. યુગો બદલાતાં ગણતરીના ક્રમ પણ બદલાશે. ભગવાન શ્રીરામે માગશર માસની શુક્લ પક્ષની પાંચમે સીતા માતા સાથે લગ્ન કરી માગશર માસનું મહત્વ ખૂબ વધારી દીધું છે. અયોધ્યા અને જનકપુરીમાં માગશર સુદ પાંચમનું અાજે પણ ખૂબ માહાત્મ્ય છે. અા દિવસે ઉપરોક્ત બંને જગાઅે બહુ મોટો ઉત્સવ થાય છે. અા દિવસે રામ સીતાનાં બંને ભક્ત બંનેની મૂર્તિના વિધિસર લગ્ન સંપન્ન કરે છે. જાન કાઢી વિધિપૂર્વક તેમના ફેરા ફેરવે છે.

એવું કહેવાય છે કે અા મહિનાની સુદ એકાદશીઅે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણઅે ગીતાજીનો ઉપદેશ અર્જુનને કારણે હતો. સુદ અગિયારશે ગીતાજીનો પ્રાદુર્ભાવ થયો છે. માગશર માસ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને પણ ખૂબ પ્રિય છે. તેથી જ તેમણે ગીતાજીનો પ્રાદુર્ભાવ માગશર માસમાં કર્યો છે. ગીતાજી સાંભળનાર પ્રથમ શ્રોતા ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના પરમ સખા અર્જુન હતા. અા મહિનાને એટલું બધું સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત થયું છે કે માગશર સુદ પૂનમના દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ અત્રિ ઋષિ અને માતા અનસૂયાને ત્યાં પુત્ર સ્વરૂપે પ્રગટ્યા. તેમનું નામ દત્તાત્રેય. ભગવાન દત્તાત્રેય માતા અનસૂયાના ગર્ભ દ્વારા જ બ્રહ્મના અંશરૂપ ચંદ્રમા અને ભગવાન શંકરના અંશરૂપ દુર્વાસા તરીકે જન્મ્યા.

પુરાણો મુજબ જોવા જોઈઅે તો અત્રિ ઋષિનાં પત્ની અનસૂયાજીની ગણતરી સતી શિરોમણિમાં થાય છે. માતા અનસૂયાની પવિત્રતાનાં દર્શન અાજે પણ થાય છે. માગશર માસમાં હેમંત ઋતુ ચાલતી હોય છે. હેમનો એક અર્થ થાય છે બરફ. અા માસમાં અને અા ઋતુમાં ઠંડીનો પ્રાદુર્ભાવ વધે છે. શરીર અકડાઈ જાય છે. સૂર્યદેવનો તાપ પણ બહુ મંદ લાગે છે. સૂર્યનારાયણનાં કિરણો માગશર માસમાં વાંકાં પડવાં લાગે છે. માગશર માસની ઠંડી હોવા છતાંય સૂર્યદેવના અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણ પોતાના ગુણ બતાવે છે. જેથી મનુષ્ય ઠંડીના પ્રભાવથી બચતાં શીખે. માગશર માસ દ્વારા અાપણને શીખવા મળે છે કે દરેક મનુષ્યઅે સૂર્યની જેમ વ્યવહાર કરવો જોઈઅે. જ્યારે માગશરની ઠંડીમાં ઉષ્મારૂપી ગરમીની જરૂર હોય ત્યારે પોતાનાં તેજસ્વી કિરણોનું દાન કરવું જોઈઅે. અાયુર્વેદ તથા ઋગ્વેદની કેટલીક ઋચામાં જણાવ્યું છે કે જે મનુષ્ય માગશર માસમાં ઠંડાં પાણીથી સ્નાન કરે છે તે મનુષ્યમાં બળ, બુદ્ધિ બહુ સતેજ બને છે. તેની યાદશક્તિ બહુ વધે છે. પરંતુ સબૂર. જેણે કદી ઠંડાં પાણીથી નહાવાની ટેવ પાડી ન હોય તેવા મનુષ્યે અા પ્રયોગ કરવો નહીં.
– શાસ્ત્રી હિમાંશુ વ્યાસ

You might also like