અરુણાચલનો બોધપાઠ

અરુણાચલ પ્રદેશમાં ભાજપના રાજકીય દુઃસાહસના ફિયાસ્કાનો પડઘો આંતર-રાજ્ય પરિષદની બેઠકમાં પડ્યો. બિહારના મુખ્યપ્રધાન નીતિશકુમારે આ ઉદાહરણનો આધાર લઈને રાજ્યપાલના પદની નાબૂદીની માગણી કરી નાખી. પ્રાદેશિક પક્ષો દ્વારા શાસિત અન્ય બિનભાજપી મુખ્યપ્રધાનો આવી માગણીમાં સૂર પુરાવવાની હદ સુધી તો ન ગયા પણ તેઓએ રાજ્યપાલની ભૂમિકા સામે પ્રશ્નો ખડા કરીને ટીકા તો કરી જ. રાજ્યપાલની નિયુક્તિમાં મુખ્યપ્રધાનનો અભિપ્રાય લેવાની વાત પણ થઈ.

કેન્દ્રમાં યુપીએના શાસન દરમિયાન ભાજપના મુખ્યપ્રધાનો પણ આવી માગણી કરતા હતા. હવે આવી રજૂઆતો સાંભળવાનો વારો ભાજપના કેન્દ્રીય નેતાઓનો છે. મહત્ત્વની વાત એ છે કે, દસ વર્ષ પછી પહેલીવાર મળેલી ઈન્ટર સ્ટેટ કાઉન્સિલની બેઠકમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની ‘કો-ઓપરેટિવ ફેડરલિઝમ’ યાને સહકારયુક્ત સમવાય તંત્રની પ્રસ્તુતીનું ધોવાણ થઈ ગયું. બિહાર, બંગાળ, દિલ્હી, આંધ્ર, તામિલનાડુ, સહિતનાં રાજ્યોના મુખ્યપ્રધાનોની રજૂઆત, ફરિયાદ અને સૂચનોના જવાબ આપવાનું કે તેનો યોગ્ય પ્રતિભાવ આપવાનું વડાપ્રધાન અને ગૃહપ્રધાન માટે મુશ્કેલ અને મૂંઝવણરૂપ બની ગયું.

એ સ્થિતિમાં આંતર-રાજ્ય પરિષદનો એજન્ડા પણ હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયો. મમતા બેનરજીએ તો આંતર-રાજ્ય પરિષદનો એજન્ડા નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા સામે જ સવાલ ખડો કર્યો હતો. દસ વર્ષે યોજાયેલી આંતરરાજ્ય પરિષદના આવા હાલહવાલ માટે આખરે જવાબદાર તો કેન્દ્ર સરકાર જ ઠરે છે.અરુણાચલ પ્રદેશના રાજકીય ઘટનાક્રમના ઓછાયામાં જ્યારે આંતર-રાજ્ય પરિષદ યોજાતી હોય, ત્યારે વડાપ્રધાન અને ગૃહપ્રધાને એ વિશે કેન્દ્ર સરકારનાં વલણ અને અભિપ્રાયથી સજ્જ બનીને આવવાની જરૂર હતી.

અરુણાચલના ઘટનાક્રમમાં કોંગ્રેસના વિદ્રોહી સભ્યોએ છ માસ પહેલાં રાજ્ય સરકારને લઘુમતીમાં મૂકી દઈને જે ઘટનાક્રમની શરૂઆત કરી હતી તેને તાર્કિક અને સ્વાભાવિક રાજકીય પ્રક્રિયા દ્વારા આગળ ધપવા દેવાને બદલે રાજ્યપાલ જે.પી. રાજખોવાએ તેમની મર્યાદા ઓળંગીને, ઘટનાક્રમને કેન્દ્ર અથવા ભાજપના નેતાઓની ઇચ્છા-અપેક્ષા અનુસાર ઉતાવળે આકાર આપવાના પ્રયાસમાં જે જે ભૂલો કરી, એ ભૂલો જ સર્વોચ્ચ આદાલતના આ વિષયને અનુલક્ષીનેે આવેલા નિર્ણયના મૂળમાં છે. અરુણાચલમાં રાજ્યપાલની વરવી ભૂમિકાનો કોઈ બચાવ થઈ શકે તેમ નથી, અને તેની જવાબદારીમાંથી કેન્દ્ર સરકાર પણ છટકી શકે નહીં.

ઉત્તરાખંડ પછી અરુણાચલના કેસમાં પણ કેન્દ્રને અદાલતની ટીકા-ટિપ્પણી સહન કરવી પડી છે. છ માસના સમયગાળા પછી કોંગ્રેસ મોવડીમંડળે પોતાની ભૂલો સુધારી લીધી છે. બળવાખોર સભ્યોની ઇચ્છાને અનુરૂપ નવા નેતાની પસંદગી કરીને પેમા ખાંડુને મુખ્યપ્રધાન બનાવાયા છે. આવા એક સાદા પગલાં દ્વારા કોંગ્રેસ તેમના બળવાખોર સભ્યોને પક્ષમાં પાછા લાવી શકી.

કોંગ્રેસ મોવડીમંડળે છ માસ પહેલાં જો વિદ્રોહી સભ્યોની આ વાત સ્વીકારી હોત તો અરુણાચલ છ માસની રાજકીય અસ્થિરતામાંથી બચી ગયું હોત. ઉત્તરાખંડ અને અરુણાચલના ઘટનાક્રમમાંથી કોંગ્રેસે ઉત્તમ બોધપાઠ ગ્રહણ કર્યો છે. કેન્દ્રની ભાજપ સરકાર અને પક્ષના નેતાઓએ પણ ઘટનાક્રમમાંથી તેમને માટે અપેક્ષિત બોધપાઠ લેવો જ રહ્યો.

You might also like