જ્યારે ૪૦૦૦ વર્ષના અગસ્ત્ય ઋષિ સમુદ્રને પી ગયા…

અગસ્ત્ય ઋષિ અંગે એક કથા છે. કેટલાક અસુરો સમુદ્રમાં સંતાઈ જઈ દેવો તથા ઋષિઓને ઉપદ્રવ કરતા હતા. દેવતાઓના રાજા ઈન્દ્રે અગ્નિ અને વાયુને સમુદ્ર પી જવાની આજ્ઞા કરી, જે તેઓએ માની નહીં. આથી ઈન્દ્રે તેમને મનુષ્યયોનિમાં જન્મવાનો શાપ આપ્યો.

ચાલુ વૈવસ્વત મન્વંતરમાં અગ્નિ અને વાયુ બંનેને મિત્રાવરુણ દ્વારા એક જ દેહમાં જન્મ મળ્યો. તે જ અગસ્ત્ય અને વસિષ્ઠ બન્યા. અસુરોનો ઉપદ્રવ ચાલુ જ હતો. દેવતાઓ તથા ઋષિઓએ અગસ્ત્ય ઋષિને વિનંતી કરી કે તમો સમુદ્રને પી જાવ. ઋષિ એક જ અંજલિમાં સમુદ્રને પી ગયા.

સમુદ્ર ખાલી થતાં રાક્ષસો દેખાયા અને દેવતાઓ તેમને શોધી-શોધીને મારવા લાગ્યા. આમ, સમુદ્રનો આશ્રય લેનારા તમામ અસુરોનો નાશ થયો. દેવતાઓ તથા ઋષિઓએ અસુરોને નાશ થયેલા જાણી અગસ્ત્ય ઋષિ પાસે ગયા અને સમુદ્રને ભરી દેવા વિંનતી કરી. ઋષિએ કહ્યું કે, ‘સમુદ્રને હું પચાવી ગયો છું, તેથી હવે હું તે ભરી શકું નહીં. કેટલાક સમય બાદ ભગીરથ રાજા સ્વર્ગમાંથી ગંગાને પૃથ્વી પર લાવશે તેનાથી સમુદ્ર ભરાઈ જશે.’

એ અસુરો કાળકેય નામથી ઓળખાતા હતાં અથવા તેનો સરદાર કાળકેય હતો. સમુદ્ર પી જવાથી અગસ્ત્યનું ‘પીતાબ્ધિ’ એવું નામ પણ પડયું છે. કાળકેય વૃત્રાસુરને અધીન હતો. વૃત્રાસુરનો ઇન્દ્ર દ્વારા વધ થતાં કાળકેયો સમુદ્રમાં સંતાઈ ગયા હતા.

દક્ષિણ ભારતમાં અને દક્ષિણ પૂર્વના દેશોમાં પાર વગરના ગરીબો, અભણો અને શાસ્ત્રોના જ્ઞાન વિનાના લોકો વસતા હતા. આ બધાને સારું જીવન કેમ જીવી શકાય તેની વાતો સરળ રીતે સમજાવીને અમલમાં મૂકવાનું શીખવ્યું.

તે ગરીબોએ શાસ્ત્રો અને આધ્યાત્મિકતાની અઘરી બાબતો જાણ્યા વિના સરળતાથી અમલમાં મૂકી. પરિણામે ગરીબી હોવા છતાં ખૂબ આનંદ અને સમતુલા સાથે જીવન જીવતાં શીખી ગયા.

અગસ્ત્યનું અગસ્ત્યસંહિતા નામનું પુસ્તક ૪૦૦૦ વર્ષ જેટલું જૂનું છે. તેમાં ઘણી બધી એડવાન્સ ટેક્નોલોજીની, તેની ફોર્મ્યુલાની અને રહસ્યની વાતો લખેલી છે.

અગસ્ત્યે દર્શાવ્યું કે આપણે મોટા પાયા પર ભૌતિક વિકાસ કરવા પ્રયાસ કરીને આર્થિક રીતે સમૃદ્ધ થઈ શકીએ, પણ આવી આર્થિક સમૃદ્ધિ ત્યારે ટકી શકે કે જ્યારે આપણું ચિંતન બીજાને પણ સમૃદ્ધ, સુખી અને સ્વચ્છ રાખવાનું હોય. આપણે આધ્યાત્મિક સાધના દ્વારા પૃથ્વી, પર્યાવરણ અને અન્ય જીવસૃષ્ટિની પ્રેમથી સેવા કરતાં શીખવાનું છે.

એમ કહેવાય છે કે અગસ્ત્ય ઋષિનું આયુષ્ય ૪૦૦૦ વર્ષનું હતું. અગસ્ત્ય ઋષિએ પગપાળા ચાલીને, પહાડો તોડીને, જંગલો કાપીને દક્ષિણ ભારતની પ્રજાને વૈદિક વિચારો આપવા માટે લાંબો પ્રવાસ કર્યો હતો.

તેમણે વૈદિક વિચારોની ક્રાંતિકારી વિચારધારા તેમના શિષ્યોને આપી. આ શિષ્યોએ અગસ્ત્યની વિચારધારાને ૪૦૦૦ વર્ષ સુધી ટકાવી માટે એમ કહી શકાય કે અગસ્ત્યની વિચારધારાનું આયુષ્ય ૪૦૦૦ વર્ષ જેટલું હતું.

એમની સાથે વિંધ્ય પર્વતની પણ કથા વણાયેલી છે. આ કથા મુજબ વિંધ્યાચળ પર્વત વધતો હતો અને સૂર્યનો માર્ગ રોકતો હતો. તે પર્વત અગસ્ત્યનો શિષ્ય હતો, તેથી દેવ અગસ્ત્ય પાસે ગયા. તેમની પ્રાર્થનાથી અગસ્ત્ય ઋષિ વિંધ્યાચળ પાસે આવ્યા.

વિંધ્યાચળે તેમને જોઇને દંડવત્ પ્રણામ કીધા, ત્યારે મુનિએ કહ્યું કે “હું પાછો આવું ત્યાં સુધી ઊભો ના થઇશ”, પછી કહ્યું કે ‘મારે દક્ષિણમાં કામ છે તો ત્યાં જઈ આવું; હું પાછો આવું ત્યારે ઊઠજે.’ એમ કહી દક્ષિણમાં ચાલ્યા ગયા હતા.

આમ તે સદા નમેલો જ રહ્યો અને આ વાત પરથી અંત વિનાનો વાયદો અથવા જૂઠું વચન અગસ્ત્યના વાયદા(ગુજરાતી કહેવત) તરીકે ઓળખાય છે.

વાયદા નહિ પાળનાર પુરુષ ને કટાક્ષમાં અગસ્ત્યાચાર્ય કહેવામાં આવે છે. અગસ્ત્ય મુનિએ ઉત્તર અને દક્ષિણ ભારતને અને પ્રજાને જોડવાનું કામ કરવા માટે દક્ષિણમાં વસી ગયા. તેથી પાછા ઉત્તરમાં જઈ શક્યા નહિ.

આપણને અગસ્ત્યના વિચારો અને આદર્શની યાદ રહે તે માટે આકાશના એક મોટા તારાને અગસ્ત્યનું નામ આપવામાં આવ્યું આ આ તારો સવારે દક્ષિણ દિશામાં સતત ચમકે છે. આપણા મન અને જળને સ્વચ્છ કરવાની પ્રેરણા આપે છે.

મહર્ષિ અગસ્ત્યએ ઋગ્વેદના અનેક મંત્રોના, તેમાં પણ ખાસ કરીને પ્રથમ મંડળનાં સૂક્તોના તેઓ રચયિતા છે. આ મંત્રોનો પ્રાદુર્ભાવ તેમના માનસમાં બ્રહ્માજીની પ્રેરણાથી થયેલો મનાય છે.

તેમનું ગૃહસ્થ જીવન લોપામુદ્રા સાથે જોડાયેલું, જેનાથી તેમને પુત્ર જન્મ્યો એનું નામ ઋભુ પાડવામાં આવ્યું હતું. પિતા મિત્રાવરુણ અને માતા ઉર્વશીના સંતાન એવા અગસ્ત્ય મુનિના વડીલબંધુ વસિષ્ઠ ઋષિ હતા. દૈવી સાધનામાં અગસ્ત્ય અને લોપામુદ્રાના ઉલ્લેખો થયેલા જોવા મળે છે.•

You might also like